HÀNH TRÌNH TRỞ THÀNH GIÁO VIÊN DẠY HỌC ROBOT – PHẦN 1: TỔNG QUAN

Thời gian đọc khoảng: 6 phút.

Dạy học Robot là lĩnh vực mới ở Việt Nam, được xem như là một xu hướng trong những năm gần đây. Môn học này nằm trong nhóm Kỹ năng Công nghệ, thuộc các môn giáo dục STEM (Khoa học – Công nghệ – Kỹ thuật – Toán học).

Phạm vi bài viết này là dạy học Robot cho học sinh phổ thông (đặc biệt là tiểu học). Đến thời điểm hiện tại, ở các trường Sư phạm, chưa có chương trình đào tạo giáo viên phổ thông dạy môn Robot. Đội ngũ giáo viên đang dạy học Robot hiện nay khá đa dạng, có thể tốt nghiệp từ khối ngành Sư phạm hoặc Kỹ thuật, nhưng có một số giáo viên xuất thân từ một lĩnh vực hoàn toàn khác chuyển hướng “sang ngang”. Do đó, hành trình trở thành giáo viên môn Robot cần nhiều sự chủ động và tự định hướng của mỗi người.

Dưới đây là tổng hợp bằng tất cả kinh nghiệm của tôi. Trong 10 năm gắn bó với lĩnh vực giáo dục, tác giả có 5 năm là giáo viên dạy học Robot cho học sinh.

A – Kỹ năng sư phạm

Kỹ năng sư phạm là kỹ năng thiết yếu khi một người quyết định trở thành giáo viên. Độ tuổi người học càng nhỏ thì điều này càng đóng vai trò quan trọng.

Đây là kỹ năng tổng hợp, trang bị những kiến thức nền tảng để bạn có thể làm việc tốt trong lĩnh vực giáo dục, như: tác phong, ngôn ngữ môi trường sư phạm; soạn giáo án và kiểm tra – đánh giá; tâm lý lứa tuổi; tiềm năng người học; giải quyết vấn đề trong học đường, vv.

Nếu không tốt nghiệp Đại học – Cao đẳng từ trường Sư phạm, thì bạn có thể học chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm. Bộ Giáo dục & Đào tạo đã ban hành Thông tư 11/2021 về việc bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho người có bằng cử nhân chuyên ngành phù hợp có nguyện vọng trở thành giáo viên tiểu học.

Địa điểm học và lấy chứng chỉ Nghiệp vụ sư phạm

  • Đại học Sư phạm TP. HCM
  • Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. HCM
  • Đại học Sài Gòn
  • Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP.HCM)

(Mong độc giả cung cấp thêm một số địa chỉ ở Miền Trung và Miền Bắc.)

B – Kiến thức chuyên môn

Đây là nền tảng cơ bản của người dạy học Robot. Việc nắm vững kiến thức chuyên môn giúp người giáo viên tự tin tạo nên chất lượng của giờ học. Sự hiểu biết cần đảm bảo hai khía cạnh, đó là: chiều rộng chiều sâu.

Trước khi có được kiến thức chuyên sâu thì giáo viên cần xây dựng một kiến thức nền rộng xung quanh lĩnh vực mình đang tìm hiểu.

1. Xây dựng kiến thức nền rộng

Kiến thức nền là sự am hiểu về lĩnh vực của mình. Trong lĩnh vực dạy học Robot cho học sinh, nó không đòi hỏi một lượng kiến thức vô biên đối với người giáo viên, mà chỉ cần đủ để khơi gợi sự tò mò và giải đáp các thắc mắc trong tầm tư duy của các em học sinh.

Gợi ý các chủ đề có thể tìm hiểu

  • Về thông tin chung của lĩnh vực công nghệ:
    • Sự ảnh hưởng của tự động hóa đến đời sống;
    • Các ứng dụng robot hiện nay trong đời sống;
    • Tương lai của ngành công nghiệp Robot và các vấn đề mà Robot có thể gây ra cho con người;
  • Về các hoạt động giáo dục Robot:
    • Các lợi ích khi học sinh học môn Robot;
    • Các dòng sản phẩm dạy học Robot phổ biến hiện nay; các bộ giáo trình đang được áp dụng; các loại ngôn ngữ lập trình trong việc dạy học Robot cho học sinh;
    • Các cuộc thi về Robot dành cho học sinh;
    • Hàm lượng kiến thức từ thấp đến cao, cách phân bổ bài học của chương trình môn Robot; kiến thức các môn học khác liên quan đến môn Robot.
  • Về đặc thù của bộ sản phẩm (platform) mà mình đang áp dụng:
    • Nguồn gốc và nền tảng của bộ sản phẩm;
    • Mức độ phổ biến và các kênh có nguồn học liệu;
    • Câu lạc bộ những người cùng dạy bộ sản phẩm giống mình;

2. Khả năng nghiên cứu chuyên sâu

Khả năng nghiên cứu được xem là năng lực cốt lõi để giáo viên tự sáng tạo ra các nội dung dạy học. Giáo viên Robot cần nắm vững nguyên lý của lĩnh vực mình dạy, từ đó phát triển thêm các bài học và hoạt động cho lớp học của mình.

Hướng nghiên cứu dành cho giáo viên môn Robot

  • Nguyên lý của kỹ thuật Robot;
  • Nguyên tắc giải quyết vấn đề, cách triển khai ý tưởng;
  • Các nhóm giải thuật; các nhóm cơ cấu truyền động;
  • Tối ưu hóa các kiến thức hiện tại của Robot;
  • Các chuyên đề Robot:
    • Phương tiện giao thông;
    • Thiết bị hỗ trợ sức khỏe, người khuyết tật;
    • Các loại cánh tay Robot,
    • Các loại cơ cấu di chuyển;
    • Robot mô phỏng các môn thể thao;
    • Thiết bị gia dụng, tiết kiệm năng lượng, vv.

3. Nguồn để tham khảo

  1. Đọc báo: thu thập tin tức về lĩnh vực công nghệ, robot, trí tuệ nhân tạo (AI), lập trình, tự động hóa, vv.
  2. Đọc sách: đa dạng các thể loại như tiểu thuyết (R.U.R – Các Robot Toàn Năng Của Rossum), tầm nhìn, tự truyện (Elon Musk), vv.
  3. Xem phim: phim điện ảnh (Transformer, I Robot, Bumble Bee, Alita, Love, Robot and Death, Chappie, vv), phim tài liệu (Boston Dynamics), vv.
  4. Đọc Blog – Tạp chí: theo dõi những trang về công nghệ Robot (Robohub, Robots-Blog, Robot Magazine, IEEE Robots, The Robot Report, RobotLAB, Robots.Education, Kỹ Năng Công Nghệ, vv.)
  5. Đọc Help: đọc kỹ các phần hướng dẫn sử dụng trong bộ Robot của mình.
Một trong những quyển sách về lĩnh vực chuyên môn mà tác giả yêu thích.

C – Phương pháp dạy học Robot

Đây là kỹ năng tổng hợp giữa kỹ năng sư phạmkiến thức chuyên ngành. Mỗi môn học có một đặc thù riêng, do đó nó cần phương pháp tiếp cận đặc thù. Người giáo viên cần thành thạo phương pháp dạy học của môn học, để truyền thụ kiến thức cho học sinh một cách hiệu quả. Điều này có thể coi là điểm nhấn của giáo viên.

Một số vấn đề để tìm hiểu

  • Trước buổi học:
    • Quy trình dạy một buổi học Robot;
    • Phương pháp soạn giáo án môn Robot;
    • Các cấp độ tư duy của học sinh trong môn học Robot;
    • Liên hệ với các ví dụ thực tế trong đời sống;
    • Cách thức tạo ra các thử thách, nhiệm vụ cho Robot;
  • Trong buổi học:
    • Cách chia nhóm trong giờ học;
    • Dự trù các tình huống trong giờ học Robot;
    • Cách diễn đạt tư duy giải thuật, tư duy phản biện, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm;
    • Các quy tắc an toàn trong học tập môn Robot;
    • Nguyên tắc gọn gàng, trật tự trong quản lý thiết bị Robot (Theo Quy tắc 5S)
  • Sau buổi học:
    • Cách nhận xét – đánh giá học sinh;
    • Cách trao đổi với phụ huynh;
    • Cách rút kinh nghiệm cho những bài dạy sau;

Cách để luyện tập

  • Thực hành chế tạo Robot theo mô hình mẫu. Thời gian đầu chưa cần phải sáng tạo, vì nếu bạn chưa có nền tảng thì đây là một áp lực. Cứ lặp lại những mẫu Robot mà người khác đã làm, theo tinh thần “trăm hay không bằng tay quen“. Ví dụ, đặt mục tiêu cụ thể:
    • Số lượng mô hình lắp ráp
    • Độ khó của mô hình
    • Thời gian hoàn thành
  • Biên soạn những kiến thức mình biết, để thấy được những chỗ chưa hợp lý, chưa logic.
  • Giảng lại bài cho những giáo viên khác để nhận lại những câu hỏi phản biện kèm góc nhìn khách quan hơn.

Đối với tôi, việc được thị phạm hoặc học trực tiếp từ những thầy/cô dạy kỹ thuật là một cơ hội học hỏi tốt.

Bản thân tôi đã áp dụng nhiều phong cách và phương pháp truyền đạt từ những giảng viên khi học tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM.

Nếu chưa từng học lĩnh vực kỹ thuật, có thể tham gia một khóa học nghề để học hỏi kỹ năng sư phạm trong kỹ thuật.

Tác giả thực hiện một bài kiểm tra đánh giá học sinh

Trên đây là một số chia sẻ về tổng quan trên hành trình trở thành giáo viên dạy học Robot, hy vọng sẽ giúp ích được các giáo viên trên hành trình dạy học Robot. Dù bài đã dài, nhưng chắc chắn vẫn còn nhiều điều chưa đáp ứng được sự mong mỏi của các giáo viên, nhất là những bạn mới bắt đầu.

Tác giả trân trọng cảm ơn sự góp ý của nhiều thầy/cô và bạn bè. Đó là sự bổ sung đáng giá dành cho cộng đồng.


Nguyễn Long

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

ĐIỀU KHIỂN PID – PHẦN 2: ỨNG DỤNG

Điều khiển PID được áp dụng nhiều trong lĩnh vực. Một số ứng dụng PID trong lĩnh vực: dân dụng, công nghiệp, giao thông, giải trí, vv.

ĐIỀU KHIỂN PID – PHẦN 1: TÌM HIỂU CHUNG

Bài viết giải thích về điều khiển PID một cách cơ bản nhất, nhằm đưa bài viết tiếp cận (đặc biệt là) với các bạn mới tìm hiểu.

HÀNH TRÌNH TRỞ THÀNH GIÁO VIÊN DẠY HỌC ROBOT – PHẦN 2: TÍCH LŨY KIẾN THỨC

Bài viết (Phần II) đề cập về các hoạt động nâng cao trình độ và kỹ năng đối với Giáo viên dạy học môn Robot.